Những hợp âm mở đầu tiên

Fret

Thanh fret / ngăn đàn

Thanh kim loại nằm ngang trên cần đàn; khoảng giữa hai thanh gọi là ngăn. Khi bấm, chính thanh fret quyết định đoạn dây rung, nên ngón chỉ cần ép dây chạm vào nó.

Hình dung: Giống vạch dừng ở ngã tư: xe dừng sát ngay sau vạch là đẹp nhất, không dừng giữa đường, cũng không đè lên vạch.

Ví dụ: Bấm dây 1 ở ngăn 3 (sát sau thanh fret thứ 3) cho nốt G; đè hẳn lên thanh fret thì nốt bị đục hoặc tịt.

• Bấm sát ngay sau thanh fret, không đè lên nó.
• Ngăn 1 là ngăn gần đầu đàn (nut) nhất.

Fretting hand

Tay bấm

Bàn tay ép dây lên cần đàn (tay trái với người chơi tay phải). Ngón cong, bấm bằng đầu ngón, ngón cái đặt ở mặt sau cần đàn để đỡ, không bóp chặt.

Hình dung: Như tay khum cầm một quả cam: các ngón cong tròn, lòng bàn tay chừa khoảng trống, không ai siết mạnh cả.

Ví dụ: Số ngón tay bấm: 1 = ngón trỏ, 2 = ngón giữa, 3 = ngón áp út, 4 = ngón út. Sơ đồ hợp âm ghi số này trong các chấm tròn.

• Đầu ngón xuống, khớp ngón cong lên.
• Ngón cái ở sau cần đàn, khoảng sau ngón 2.

Fret buzz

Tiếng rè

Tiếng rè rè khi dây đang rung chạm vào thanh fret, thường do ngón bấm xa thanh fret hoặc nhấn chưa đủ. Khác với dây tịt: dây tịt là khi phần thịt của một ngón chạm vào dây làm nó tắt hẳn.

Hình dung: Giống chiếc loa rè khi màng loa cọ vào khung: âm vẫn ra nhưng kèm tiếng lạo xạo.

Ví dụ: Bấm dây 1 ngăn 3 ở sát thanh fret thứ 2 với lực nhẹ sẽ rè; dời ngón tới sát thanh fret thứ 3 thì nốt sạch với lực nhỏ hơn. Nếu dây buông cũng rè, có thể đàn cần được chỉnh (setup).

• Rè: dời ngón sát fret trước, rồi mới thêm lực.
• Tịt: dựng ngón cong hơn để không chạm dây bên cạnh.

Chord diagram

Sơ đồ hợp âm

Hình vẽ cần đàn dựng đứng: 6 đường dọc là 6 dây (trái nhất là dây 6), đường ngang là thanh fret, chấm tròn là chỗ đặt ngón kèm số ngón. O là dây buông vẫn đánh, X là dây không đánh.

Hình dung: Như bản đồ chỗ ngồi trong rạp: nhìn là biết ngón nào ngồi ghế nào, ghế nào để trống, lối nào bị chặn.

Ví dụ: Am viết từ dây 6 đến dây 1 là X-0-2-2-1-0: dây 6 không đánh, dây 5 buông, dây 4 và dây 3 ngăn 2, dây 2 ngăn 1, dây 1 buông.

• Trái nhất là dây 6 (trầm), phải nhất là dây 1 (cao).
• X = đừng quét, O = buông và để vang.

Open chord

Hợp âm mở

Hợp âm bấm trong khoảng 3 ngăn đầu, có ít nhất một dây buông cùng vang. Đây là nhóm hợp âm đầu tiên của hầu hết người học guitar.

Hình dung: Như căn phòng mở cửa sổ: dây buông là ánh sáng tự nhiên tràn vào, làm tiếng đàn rộng và vang.

Ví dụ: Em chỉ cần 2 ngón bấm, 4 dây còn lại buông, cả 6 dây cùng vang. Am, C, G, D cũng là hợp âm mở.

• Dây buông phải được để vang, đừng để ngón chạm vào.

Chord shape

Thế bấm

Hình dạng cố định của các ngón tạo nên một hợp âm. Hãy nhớ nó như một bức tranh và tập đặt tất cả ngón xuống cùng lúc, thay vì từng ngón một.

Hình dung: Giống chữ ký của bạn: không ai ký từng nét rời rạc, tay tự nhớ cả hình.

Ví dụ: Em và Am có cùng hình hai ngón (ngón 2 và 3 ở ngăn 2); Am chỉ là khuôn Em dời xuống một dây và thêm ngón 1 ở dây 2 ngăn 1.

• Đặt cả khuôn xuống một lượt.
• Tìm điểm giống nhau giữa các thế bấm.

Root note

Nốt gốc

Nốt mang tên hợp âm, ví dụ nốt G trong hợp âm G. Với hợp âm mở, nên quét bắt đầu từ dây có nốt gốc thấp nhất để hợp âm có nền vững.

Hình dung: Như móng nhà: xây từ móng lên thì nhà đứng vững; đặt nhầm móng thì cả căn nhà nghiêng.

Ví dụ: Em: dây 6 buông (E). G: dây 6 ngăn 3 (G). Am: dây 5 buông (A). C: dây 5 ngăn 3 (C). D: dây 4 buông (D).

• Em, G quét 6 dây; Am, C từ dây 5; D từ dây 4.

Muted string

Dây bị tịt / dây không đánh

Dây không phát ra nốt, hoặc vì bị phần thịt của ngón chạm vào (lỗi), hoặc vì không thuộc hợp âm nên không được quét (ký hiệu X).

Hình dung: Như một bạn trong dàn đồng ca bị bịt miệng: hát thiếu một giọng thì cả hợp xướng nghe hụt.

Ví dụ: Ở G, nếu ngón 1 nằm bẹt trên dây 5 thì dây 4 bị tịt. Ở D, dây 5 và dây 6 mang dấu X: không quét chúng.

• Tịt do ngón: dựng ngón cong hơn.
• Dấu X: tay phải bắt đầu quét từ dây sau đó.

Finger independence

Sự độc lập của ngón tay

Khả năng mỗi ngón bấm và di chuyển riêng mà không kéo theo hay đè lên ngón khác. Hợp âm trải rộng như G cần điều này nhiều nhất.

Hình dung: Như các phím đàn piano: nhấn phím này không làm phím bên cạnh lún theo.

Ví dụ: G còn có thế bấm khác: ngón 3 dây 6, ngón 2 dây 5, ngón 4 dây 1. Thế này dùng cả ngón út và giúp chuyển sang C gọn hơn ở các bài sau.

• Ngón cong, khớp cao: mỗi ngón chỉ chạm đúng một dây.

Anchor finger

Ngón neo

Ngón ở cùng một vị trí trong cả hai hợp âm, nên giữ nguyên trên dây khi chuyển. Nó giữ bàn tay đúng chỗ và giảm số ngón phải di chuyển.

Hình dung: Như neo thuyền: thuyền xoay theo gió nhưng không trôi đi đâu cả.

Ví dụ: Am → C: ngón 1 (dây 2 ngăn 1) và ngón 2 (dây 4 ngăn 2) đứng yên; chỉ ngón 3 di chuyển từ dây 3 ngăn 2 sang dây 5 ngăn 3.

• Trước khi đổi, hỏi: ngón nào ở yên được?

Pivot finger

Ngón trụ

Ngón chỉ đi một quãng rất ngắn giữa hai hợp âm, thường giữ nguyên ngăn, làm điểm tựa để cả bàn tay xoay sang thế bấm mới.

Hình dung: Như chân trụ của cầu thủ bóng rổ: một chân giữ chỗ, chân kia xoay hướng.

Ví dụ: G → D (thế G 2-1-3): ngón 3 giữ ngăn 3, chỉ nhích từ dây 1 sang dây 2; ngón 1 và 2 đặt vào ngăn 2 của dây 3 và dây 1.

• Ngón di chuyển thấp, sát mặt phím, không bay lên cao.

Chord transition

Chuyển hợp âm

Việc đổi thế bấm đúng lúc để hợp âm mới vang đúng phách 1. Nhịp là ưu tiên số một: thà vài dây buông ở phách 4 còn hơn để tay phải dừng lại.

Hình dung: Như đổi làn khi đạp xe: bạn nhìn trước và bắt đầu nghiêng người từ sớm, không phanh gấp giữa đường.

Ví dụ: One-minute changes: đổi Am ↔ C liên tục trong 60 giây, đếm số lần vang sạch; ghi lại mỗi ngày để thấy con số tăng dần.

• Nhấc tay sớm ở phách 4, đặt xuống đúng phách 1.
• Tay phải không bao giờ ngừng quét.

Strumming

Quét đàn

Gảy nhiều dây liền một lượt bằng phím gảy hoặc ngón tay. Chuyển động đến từ cổ tay thả lỏng và cẳng tay, đều như con lắc, mỗi phách một lần quét xuống.

Hình dung: Như vẩy nước khỏi tay: cổ tay mềm, động tác nhẹ và đều, không cần dùng sức cả cánh tay.

Ví dụ: Nhịp 4/4 ở 70 BPM: đếm “1 – 2 – 3 – 4”, mỗi số một lần quét xuống, phách 1 đậm hơn để người nghe biết ô nhịp mới bắt đầu.

• Cổ tay thả lỏng, tay phải không bao giờ dừng.
• Bắt đầu quét từ đúng dây nốt gốc.

Chord progression

Vòng hoà âm

Chuỗi hợp âm lặp lại làm nền cho giai điệu, thường ghi bằng số La Mã theo bậc trong giọng. Số La Mã hoa là hợp âm trưởng, chữ thường là hợp âm thứ.

Hình dung: Như con đường đi học quen thuộc: các ngã rẽ lặp lại mỗi ngày, nhưng mỗi hôm bạn có thể đi với tâm trạng khác.

Ví dụ: Trong giọng G trưởng: G = I, C = IV, D = V, Em = vi. Vòng G – D – Em – C là I–V–vi–IV, một trong những vòng phổ biến nhất của nhạc pop.

• I là “nhà”, V muốn quay về I, vi mang màu buồn.

Dynamics

Cường độ / sắc thái to nhỏ

Mức to nhỏ của âm thanh và cách thay đổi nó theo thời gian. p (piano) là nhỏ, f (forte) là to; đổi cường độ đúng lúc là cách đơn giản nhất để kể chuyện bằng tiếng đàn.

Hình dung: Như giọng kể chuyện: hạ giọng ở đoạn hồi hộp, cất cao ở đoạn vui, không ai kể cả câu chuyện bằng một âm lượng.

Ví dụ: Đoạn verse quét nhẹ (p) chỉ để đệm lời hát; đến điệp khúc quét mạnh (f) cùng vòng hợp âm cũ, và tempo vẫn giữ nguyên 70 BPM.

• To lên không có nghĩa là nhanh lên.
• Cùng hợp âm, khác cường độ = khác cảm xúc.